mleko dla niemowląt

Leki i mleko dla niemowląt

ZDROWIE A MLEKO

Wiele Mam w okresie laktacji musi przyjmować leki. Mogą być to leki przyjmowane w sposób przewlekły (ciągły) lub leki, stosowane doraźnie w mniej lub w bardziej poważnych schorzeniach, infekcjach, lub chorobach. W takich sytuacjach, kiedy mama musi wziąć lek, często staje przed dylematem i zadaje sobie pytania: Co zrobić? Czy mam stosować leki? Czy te leki są bezpieczne dla mojego dziecka? Jaki mogą mieć wpływ na maleństwo? Czy mogą mu zaszkodzić? A może lepiej nie brać leków i samo przejdzie? Często, ze strachu przed niekorzystnym oddziaływaniem leku na dziecko, mama rezygnuje z leczenia lub co gorsza decyduje się na zakończenie laktacji.

A niepotrzebnie!

Bowiem okazuje się, że istnieje, tak naprawdę tylko niewielka ilość substancji leczniczych bezwzględnie przeciwwskazanych w okresie laktacji, a większość leków może być stosunkowo bezpiecznie stosowana, oczywiście po uprzedniej konsultacji z lekarzem, farmaceutą lub doradca laktacyjnym, w rekomendowanych i odpowiednich dawkach oraz przy zachowaniu określonych środków ostrożności.

Temat stosowania leków przez kobiety w okresie laktacji jest zagadnieniem dość obszernym i skomplikowanym, bowiem nie dotyczy tylko i wyłącznie ewentualnego wpływu stosownych przez mamę leków na dziecko, ale również wiąże się z wpływem tych leków na zdrowie mamy i proces laktacji.

Leki i ich wpływ na zdrowie kobiety w okresie laktacji

Leki, które są przyjmowane przez mamę w okresie laktacji wpływają na jej zdrowie. Jest to dość oczywisty fakt, który obejmuje nie tylko działanie lecznicze danego leku, ale również jego działania niepożądane, skutki uboczne i możliwe interakcje z innymi stosowanymi przez mamę lekami. Kwestia ta nie powinna odgrywać zasadniczej i podstawowej roli w niniejszym temacie, ale jest ona na tyle istotna, aby o niej wspomnieć na początku.

Opieka nad noworodkiem, niemowlakiem czy starszym dzieckiem wymaga od mamy zdrowia, sił i cierpliwości, których w trakcie choroby po prostu brakuje. A żeby mama miała siły do właściwej opieki nad maleństwem musi być w dobrej formie, kondycji i zdrowiu i aby tak było, czasem konieczne jest zastosowanie leków, ale tylko w sytuacjach tego wymagających i po konsultacji z lekarzem. Lekarz ocenia stan zdrowia mamy, określa korzyści i ryzyko płynące z zastosowania leku a następnie zleca odpowiednią terapię.

Obecnie na rynku aptecznym jest bardzo dużo produktów leczniczych, suplementów diety, wyrobów medycznych czy środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego dostępnych bez recepty, które samodzielnie (bez konsultacji z lekarzem) można zakupić i stosować. I w takich sytuacjach, w przypadku mamy w okresie laktacji, najlepiej stosowanie tego typu produktów skonsultować z lekarzem, farmaceutą lub doradcą laktacyjnym.

Leki i ich wpływ na zdrowie dziecka

Mówiąc czy pisząc o wpływie leków na zdrowie dziecka należy rozważyć trzy kwestie:

  • wchłanianie substancji leczniczych do krwi mamy,
  • przenikanie związków do mleka,
  • faktyczny wpływ tych związków na zdrowie dziecka.

Bez tej pierwszej, czyli bez obecności związku we krwi mamy, nie byłoby możliwe jego przenikanie do mleka, a co za tym idzie oddziaływanie na zdrowie dziecka.

Wchłanianie substancji leczniczych do krwi mamy

Aby substancja lecznicza przyjęta przez mamę, przedostała się do mleka, musi znaleźć się w jej krwi. Tutaj na sam fakt wchłaniania związków do krwi ma wpływ między innymi postać leku oraz miejsce podania (dożylne, doustne, miejscowe czy inne).

W przypadku podania dożylnego, substancja lecznicza natychmiast po podaniu znajduje się (w całej podanej dawce) w krwi mamy i stąd może przenikać do mleka.

W przypadku podania doustnego, najpierw substancja/substancje lecznicze muszą zostać uwolnione z danej postaci leku w przewodzie pokarmowym, a następnie ulegają wchłonięciu do krwi i stąd dopiero mogą przedostać się do mleka.

W przypadku podania miejscowego, ryzyko przenikania substancji leczniczych do krwi jest małe.

Dlatego też w przypadku stosowania leków u kobiet w okresie laktacji, należy wybierać taki sposób ich podania, aby minimalizować przenikanie związków do krwi mamy (oczywiście o ile jest to możliwe, w danym konkretnym przypadku). Czyli w pierwszej kolejności należy wybierać leki podawane miejscowo, potem doustnie, w ostateczności dożylnie.

Jeżeli substancja lecznicza znajduje się w krwi mamy, może przenikać do mleka.

Przenikanie substancji leczniczych do mleka mamy

Większość substancji leczniczych w mniejszym lub w większym stopniu przenika do mleka mamy. Stopień, w jakim to następuje, zależy między innymi od charakteru fizyko – chemicznego, farmakologicznego i farmakokinetycznego samego leku. Największą rolę odgrywa tutaj stopień wiązania się danej substancji leczniczej z białkami obecnymi w osoczu mamy. Substancje w formie związanej z białkami nie przechodzą do mleka – pozostają w osoczu matki, natomiast te niezwiązane w sposób łatwy przenikają do mleka mamy. Inną cechą substancji leczniczej, warunkującą jej dobre przechodzenie do mleka, jest jej lipofilność, czyli skłonność danego związku do rozpuszczania się w tłuszczach. Ponieważ mleko kobiece jest bogate w tłuszcze, związki lipofilne „chętniej”, „łatwiej” i w większym stopniu niż związki hydrofilne (łatwiej rozpuszczalne w wodzie) przenikają do mleka. Warto tutaj zaznaczyć, że związki lipofilne, ze względu na swój charakter chemiczny, oprócz zdolności do przenikania do mleka mamy charakteryzują się również zwiększoną tendencją do kumulacji w tymże pokarmie. To, że substancja nie rozpuszcza się w tłuszczach nie oznacza, że nie może on przejść do mleka – również i związki hydrofilne (trudno rozpuszczone w tłuszczach a łatwo rozpuszczalne w wodzie) mogą przenikać do mleka kobiecego np.: wtedy, gdy mają niską masę cząsteczkowa (poniżej 200). Jest to związane z charakterystyczną budową nabłonka gruczołu piersiowego, który jest lipidową błoną z małymi, wypełnionymi wodą, porami, przez które związki hydrofilne łatwo przenikają bezpośrednio do mleka matki.

 Wpływ leków, stosowanych przez kobietę w okresie laktacji, na zdrowie dziecka

Sam fakt przechodzenia leków do mleka nie determinuje jego oddziaływania i wpływu na dziecko, które ten pokarm spożywa. Oczywiście obecność leku i jego zwiększona ilość w pokarmie zwiększa prawdopodobieństwo szkodliwego wpływu stosowanego przez mamę leku na dziecko karmione piersią, ale go nie przesądza. Występuje szereg czynników, które mogą wzmacniać lub osłabiać działanie leków na dziecko i do nich należą: stężenie leku w mleku mamy, ilość wypitego przez dziecko pokarmu, częstotliwość karmień/odciągnięć, pory karmienia, wiek dziecka, biodostępność leku u dziecka, stopień wiązania się leku z białkami osocza dziecka oraz rozmieszczenie go w poszczególnych kompartymentach w organizmie dziecka jak również jego stan zdrowia.

Niestety nie sposób jednoznacznie określić jak leki wpływają na zdrowie dziecka. Każdy lek, ma inny mechanizm działania i może wywoływać różne działania niepożądane a co za tym idzie w różnym stopniu oddziaływać na dziecko. Dlatego też każdą sytuację należy rozpatrywać indywidulnie i bardzo dokładnie.

Kategorie Ryzyka Laktacyjnego według Prof. Hale’a (Hale’s Lactation Risk Categories)

Interpretacja właściwości leków, czynników i parametrów, wpływających na przenikanie leku do mleka mamy wraz z określeniem i oceną potencjalnego i ewentualnego wpływu leku na organizm karmionego piersią dziecka jest bardzo trudna dla lekarzy i farmaceutów. Dlatego też opracowano różne zestawienia leków, które w sposób łatwy i przejrzysty wskazują na bezpieczeństwo stosowania leków w czasie laktacji. Do najbardziej znanych i powszechnie stosowanych należą Kategorie Ryzyka Laktacyjnego według Prof. Hale’a (Hale’s Lactation Risk Categories). Charakterystyka poszczególnych kategorii jak również przykłady substancji leczniczych do nich zaliczanych znajdują się w oddzielnych artykułach.

Dr n. farm. Magdalena Stolarczyk

 Bibliografia:

  1. Medications and Mothers’ Milk, Hilrary E. Rowe, Hale Publishing, 2014
  2. Drugs During Pregnancy and Lactation – Treatment Options and Risk Assessment, Richard K. Miller, Paul W. J. Peters, Christof Schaefer, Academic Press Inc, 2014
  3. Drugs in Pregnancy and Lactation, Gerald G Briggs, Lippincott Williams and Wilkins, 2014
  4. Leki w ciąży i laktacji, Frieske K., Morike K., Neumann G., Windorfer A., MedPharm Polska, 2014
  5. Karmienie piersią w teorii i praktyce. Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A.,. Medycyna Praktyczna, Kraków 2012
  6. The Transfer of Drugs and Other Chemicals Into Human Milk American Academy Of Pediatrics, Committee on Drugs, Pediatrics 2001, 108(3), 776-789
  7. The Transfer of Drugs and Therapeutics Into Human. Breast Milk: An Update on Selected Topics. Pediatrics, 2013, 132(3), e796-e809
  8. Breastfeeding and maternal medication. Recommendations for Drugs in the Eleventh WHO Model List of Essential Drugs, World Health Organizations, Genewa, 2002

Obrazek wyróżniający: Joanna Barańska.