Przeziębienie i karmienie piersią Cz. 2

ZDROWIE A MLEKO

W poprzedniej części tego artykułu poruszone zostały ogólne kwestie takie jak: Czy w czasie przeziębienia mamy karmiącej trzeba/należy odstawić dziecko od piersi? Co robić przy pierwszych objawach przeziębienia i czy można stosować jakieś leki? W tej części – kwestie bezpieczeństwa stosowania niektórych leków w czasie karmienia piersią zostaną omówione szerzej.

Przeziębienie i karmienie piersią – Gorączka – Które leki/substancje są lecznicze bezpieczne?

Mama karmiąca w przypadku gorączki może stosować leki przeciwgorączkowe takie jak paracetamol czy ibuprofen.

Paracetamol

oprócz działania przeciwgorączkowego wykazuje aktywność przeciwbólową, ale nie działa przeciwzapalnie. Zaliczany jest do kategorii L1 (wg kategorii ryzyka laktacyjnego Prof. Hale’a). Leki/substancje lecznicze zaliczane do kategorii L1 określane są jako najbezpieczniejsze w czasie laktacji, zgodne z karmieniem piersią. Amerykańska Akademia Pediatrii, jak i Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje paracetamol do leków kompatybilnych z karmieniem piersią. Paracetamol przy podaniu doustnym przenika do mleka mamy w bardzo małych ilościach. Uważa się, że ilości te są tak małe, że nie stanowią zagrożenia dla dziecka karmionego piersią. Dotychczas udokumentowano jeden przypadek wystąpienia wysypki u dziecka karmionego piersią, innych działań niepożądanych nie odnotowywano. Uważa się, że stosowanie paracetamolu w czasie karmienia piersią jest bezpieczne.

Ibuprofen

Inną substancją leczniczą o działaniu przeciwgorączkowym, która może być bezpiecznie stosowana w czasie laktacji jest ibuprofen. Ibuprofen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (tzw. NLPZ), które oprócz działania przeciwgorączkowego charakteryzują się również działaniem przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Ibuprofen, jest lekiem o dość dobrze udokumentowanym bezpieczeństwie stosowania w czasie laktacji i w związku z tym, podobnie jak paracetamol, zaliczany jest do grupy L1, czyli leków najbezpieczniejszych w czasie karmienia piersią, zgodnych z karmieniem piersią. Ponadto Amerykańska Akademia Pediatrii, jak i Światowa Organizacja Zdrowia, klasyfikuje ibuprofen do grupy leków kompatybilnych z karmieniem piersią. Wykazano, że ibuprofen w bardzo małym stopniu przenika do mleka matki oraz nie wywołuje działań niepożądanych u dziecka karmionego piersią. Warto zaznaczyć, że jedną z wartości/danych, które bierze się pod uwagę oceniając bezpieczeństwo stosowania leków w czasie laktacji jest Relative Infant Dose (RID) – jest to wartość wyrażana w procentach i jest to ilość leku, jaką otrzymuje dziecko wraz z mlekiem mamy, w przeliczeniu na dawkę leku, jaką przyjmuje mama (w przeliczeniu na masę ciała). Uznaje się, że lek jest stosunkowo bezpieczny, jeżeli wartość ta jest mniejsza niż 10% (im mniejsza tym lepiej). Dla ibuprofenu wartość RID=0,1-0,7%.

Stosując leki zawierające paracetamol lub ibuprofen w czasie karmienia piersią trzeba pamiętać o stosowaniu odpowiednich, zalecanych dawek, których nie należy przekraczać. Ponadto powinno się bacznie obserwować dziecko i w przypadku zaobserwowania niepokojących zmian u dziecka – skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Przeziębienie i karmienie piersią – Ból gardła – Które leki/substancje lecznicze są bezpieczne?

Jeżeli w przebiegu przeziębienia mamy karmiącej pojawia się ból gardła można zastosować preparaty, które po pierwsze ulżą w bólu, a po drugie będą działały leczniczo. Do takich produktów, bezpiecznych w czasie laktacji zalicza się tabletki do ssania lub aerozole zawierające w swoim składzie między innymi flurbiprofen, benzydaminę czy lidokainę.

Flurbiprofen

zaliczany jest do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i przeciwgorączkowym. Przy stosowaniu w postaci tabletek do ssania redukuje ból i zmniejsza obrzęk, a działanie rozpoczyna się już po 30 minutach i utrzymuje się do 2-3h. Flurbiprofen stosowany w postaci tabletek do ssania może wchłaniać się do krwi mamy karmiącej i może przenikać do mleka mamy, niemniej jednak ilości te są bardzo małe. Flurbiprofen zaliczany jest do leków kategorii L2 – bezpiecznych w czasie karmienia piersią, prawdopodobnie zgodnych z karmieniem piersią (wg kategorii ryzyka laktacyjnego Prof. Hale’a). Dotychczas nie zaobserwowano i nie zgłoszono żadnych działań niepożądanych występujących u dziecka karmionego piersią. Dla flurbiprofenu wartość RID=0,7-1,4%.

Benzydamina

Aerozole do gardła zawierające benzydaminę są to preparaty do stosowania miejscowego o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym, przeciwobrzękowym, miejscowo znieczulającym i antyseptycznym. Chlorowodorek benzydaminy dobrze przenika przez błony śluzowe gromadząc się w tkankach zmienionych zapalnie. W minimalnym stopniu wchłania się do krążenia ogólnego (co pośrednio świadczy o bezpieczeństwie stosowania tego leku w czasie laktacji). Benzydamina zaliczana jest do związków kompatybilnych/zgodnych z karmieniem piersią, której stosowanie niesie niewielkie ryzyko dla dziecka karmionego piersią i dla procesu laktacji.

Lidokaina

to środek miejscowo znieczulający o krótkim czasie działania. Początek działania przy podaniu na błony śluzowe/skórę występuje już po ok. 2-3 min., działanie utrzymuje się ok. 30-60 min. Lidokaina zaliczana jest do kategorii L2 – leków bezpiecznych w czasie karmienia piersią, prawdopodobnie zgodnych z karmieniem piersią (wg kategorii ryzyka laktacyjnego Prof. Hale’a). Ponadto lidokaina uznawana jest za lek kompatybilny/zgodny z karmieniem piersią, którego stosowanie niesie bardzo małe ryzyko dla dziecka karmionego piersią. Lidokaina może przenikać do mleka mamy – większość publikacji podaje, że ilości te są bardzo małe i nie powinny one powodować działań niepożądanych u dzieci. Dotychczas nie zarejestrowano niekorzystnego wpływu tego leku, stosowanego przez mamę, na dziecko karmione piersią. RID dla lidokainy wynosi wynosi 0,5-3,1%.

Podobnie, jak przy stosowaniu paracetamolu czy ibuprofenu, tak i przy przyjmowaniu innych leków/substancji leczniczych w czasie laktacji trzeba bacznie obserwować dziecko i w przypadku zaobserwowania niepokojących zmian należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Przeziębienie i karmienie piersią – Katar – Które leki/substancje lecznicze są bezpieczne?

Oksymetazolina lub ksylometazolina

Mama karmiąca może, a nawet powinna leczyć katar! Bezpiecznie do płukania nosa może używać preparatów zawierających sól morską, oraz jeżeli to konieczne, może zastosować krople/aerozole do nosa zawierające oksymetazolinę lub ksylometazolinę. Co prawda leki te zaliczane są do kategorii L3 – leków prawdopodobnie bezpiecznych w czasie laktacji i nie ma dokładnych informacji na temat ewentualnych działań niepożądanych. Niemniej jednak doraźne stosowanie tych leków miejscowo do nosa nie powinno zaszkodzić dziecku. W czasie karmienia piersią zawsze (jeżeli jest to możliwe) należy wybierać leki działające miejscowo, bo wtedy ilość leku, która jest aplikowana jest niewielka, a dodatkowo ewentualna ilość substancji przenikająca do mleka jest bardzo mała.

Pseudoefedryna

W przypadku kataru, mama karmiąca powinna unikać (lub stosować w ostateczności) produkty zawierające pseudoefedrynę. Pseudoefedryna jest składnikiem wielu preparatów złożonych stosowanych w celu łagodzenia objawów przeziębienia, w zapaleniach dróg oddechowych, zatok, oskrzeli, dychawicy oskrzelowej, nieżycie nosa. Rozszerza oskrzela, ułatwia oddychanie, zmniejsza przekrwienie błony śluzowej nosa, obkurcza naczynia krwionośne, zmniejsza obrzęk śluzówki. Pseudoefedryna zaliczana jest do kategorii L3 – leków prawdopodobnie bezpiecznych w czasie laktacji. Co prawda do mleka mamy przenika w niewielkich ilościach, ale może zmniejszać/hamować laktację!

Przeziębienie i karmienie piersią – Kaszel – Które leki/substancje lecznicze są bezpieczne?

Dekstrometorfan

Mama karmiąca w przypadku kaszlu, wtedy kiedy jest to konieczne, może stosować leki wykrztuśne i przeciwkaszlowe (ale nie z jodem i kodeiną).

Przykładem substancji leczniczej o działaniu przeciwkaszlowym jest dekstrometorfan. Wg klasyfikacji Hale’a z 2014 roku jest/był on zaliczany do kategorii L1 – czyli leków najbezpieczniejszych w czasie laktacji, zgodnych z karmieniem piersią. Natomiast zgodnie z najnowszym i najbardziej aktualnym wydaniem leksykonu Medications and Mothers Milk z 2017 roku, dekstrometrofan zaliczany jest już do kategorii L3 – czyli leków prawdopodobnie bezpiecznych, prawdopodobnie zgodnych z karmieniem piersią. Zmiana ta zapewne wynika z braku dokładnych danych na temat ewentualnego przenikania tej substancji leczniczej do mleka mamy i jej ewentualnego oddziaływania na dziecko karmione piersią. Niemniej jednak autorzy klasyfikacji wyraźnie zaznaczają, że dekstrometorfan może być stosowany u mam karmiących i jest on lekiem preferowanym zamiast kodeiny lub innych leków.

Wg innych klasyfikacji dekstrometrofan określany jest jako kompatybilny/zgodny z karmieniem piersią, którego stosowanie niesie bardzo małe ryzyko dla dziecka i dla procesu laktacji (e-lactancia.org). Co więcej, wg innej klasyfikacji (wg Prof. Briggs’a) dekstrometorfan określany jest jako kompatybilny/zgodny z karmieniem piersią. W przypadku (doraźnego) przyjmowania leku zawierającego tę substancję leczniczą należy obserwować dziecko i w przypadku zauważenia niepokojących objawów np. nadmiernego uspokojenia należy skonsultować się z lekarzem. Warto też zsynchronizować czas przyjmowania tego leku z karmieniem piersią – lek należy przyjmować bezpośrednio po karmieniu, przed najdłuższą przerwą. Cmax/Tmax dla dekstrometorfanu wynosi 1-2h i dobrze wtedy wstrzymać się z przystawianiem dziecka do piersi.

Acetylocysteina

Substancją leczniczą upłynniającą wydzielinę i ułatwiającą jej odkrztuszanie jest między innymi acetylocysteina. Po podaniu doustnym wchłania się bardzo szybko z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie uzyskuje po 1-3 godzin od przyjęcia. Niestety brak jest dokładnych danych dotyczących wpływu tej substancji leczniczej na zdrowie dziecka karmionego piersią. Niemniej jednak, ze względu na niską biodostępność acetylocysteiny, krótki okres półtrwania, jak również możliwość stosowania tego leku u dzieci i niemowląt, acetylocysteina jest klasyfikowana do leków kompatybilnych/zgodnych z karmieniem piersią, których stosowanie wiąże się z niewielkim ryzykiem na laktację i karmione piersią dziecko.

Bromheksyna

Inną substancją leczniczą stosowaną w czasie kaszlu jest bromheksyna. Rozrzedza ona gęstą wydzielinę w oskrzelach, pobudza gruczoły śluzowe do wytwarzania polisacharydów, i tym samym zmniejsza lepkość wydzieliny i ułatwia jej wykrztuszanie. Określana jest jako zgodna z karmieniem, a przyjmowanie jej przez mamę karmiącą nie powinno wpływać niekorzystnie na dziecko (wg e-lactancja.org). Dotychczas nie wykazano, w jakim stopniu substancja ta może przenikać do mleka mamy, nie wykazano i nie udokumentowano wpływu tej substancji leczniczej na zdrowie dziecka karmionego piersią.

Fakt znacznego stopnia wiązania się bromheksyny z białkami osocza mamy (90-99%) może pośrednio świadczyć o niewielkim stopniu przenikania tej substancji do mleka mamy – bo im wyższy stopień wiązania się z białkami osocza, tym mniejsze prawdopodobieństwo jej przenikania do mleka. Niestety bromheksyna bardzo długo utrzymuje się w organizmie – ma długi biologiczny okres półtrwania (12-15h), a zgodnie z zasadami bezpieczeństwa stosowania leków w czasie laktacji należy unikać leków o długim biologicznym okresie półtrwania.

Podsumowując, mama karmiąca w przypadku przeziębienia nie powinna przerywać karmienia piersią, bo tylko w ten sposób może skutecznie zabezpieczyć swoje dziecko przed infekcją. Jeżeli to konieczne może przyjmować niektóre leki/substancje lecznicze, ale najlepiej po konsultacji z lekarzem i przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności.

Powyższe informacje mają charakter informacyjny zgodny z aktualnym stanem wiedzy – nie są poradą medyczną.  Ze względu na stały postęp w naukach farmaceutycznych i medycznych, jak również ze względu na bezpieczeństwo dziecka karmionego piersią, przed zastosowaniem każdego leku należy skonsultować się z lekarzem.

Autorka nie ponosi odpowiedzialności za nieprawidłowe stosowanie preparatów leczniczych i skutki wynikające z takiego działania.

Dr n. farm. Magdalena Stolarczyk, www.farmaceuta-radzi.pl

Jeżeli mama w okresie laktacji nadal ma wątpliwości, co do stosowania leków, może napisać do mnie, na adres blogowy (kontakt@farmaceuta-radzi.pl)

Literatura:

  1. Medications and Mothers’ Milk, T.W. Hale, H.E. Rowe, Springer Co. 2016
  2. Drugs During Pregnancy and Lactation – Treatment Options and Risk Assessment, Richard K. Miller, Paul W. J. Peters, Christof Schaefer, Academic Press Inc, 2014
  3. Drugs in Pregnancy and Lactation, Gerald G Briggs, Lippincott Williams and Wilkins, 2014
  4. Leki w ciąży i laktacji, Frieske K., Morike K., Neumann G., Windorfer A., MedPharm Polska, 2014
  5. Karmienie piersią w teorii i praktyce. Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A., Medycyna Praktyczna, Kraków 2012
  6. The Transfer of Drugs and Other Chemicals Into Human Milk American Academy Of Pediatrics, Committee on Drugs, Pediatrics 2001, 108(3), 776-789
  7. The Transfer of Drugs and Therapeutics Into Human. Breast Milk: An Update on Selected Topics. Pediatrics, 2013, 132(3), e796-e809
  8. Breastfeeding and maternal medication. Recommendations for Drugs in the Eleventh WHO Model List of Essential Drugs, World Health Organizations, Genewa, 2002
  9. Medications in breastfeeding mothers of preterm infants. Hale T.W., Pediatric Annals 2003; 32: 337-347
  10. Maternal medications during breastfeeding. Hale T.W.,Clin Obstem Gynecol 2004; 47: 696-711

Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Fundacji “Mlekiem Mamy”.