niepłodność laktacyjna

Niepłodność laktacyjna – LAM

ZDROWIE A MLEKO

Niepłodność laktacyjna związana jest z karmieniem piersią. Do całkiem niedawna, krążył powszechnie znany większości kobiet mit, że karmienie dziecka swoim mlekiem zapewnia ochronę antykoncepcyjną. Chociaż w tej „legendzie” jest co prawda ziarno prawdy, już na wstępie chcemy zaznaczyć, że karmienie piersią nie jest najlepszą metodą antykoncepcji.

Fakty i mity

Jednakże badania naukowe wskazują na bardzo wysoką skuteczność wpływu laktacji na niepłodność. Według WHO może to być optymalna metoda antykoncepcji dla matek, których krwawienie miesięczne jeszcze nie powróciło i które wyłącznie karmią piersią. Wskaźnik skuteczności tej metody wynosi według statystyk aż 99% [2].

Warto zwrócić szczególną uwagę na słowo wyłączne. Oznacza to pełne karmienie piersią w dzień i w nocy na każde żądanie dziecka, jak również uspokajanie go przy piersi – nie podawanie smoczka. Prawidłowa, naturalna, nie zaburzona wspomagaczami typu smoczek, bujaczki itp. laktacja jest w stanie zapobiec owulacji. Opisana zależność nazywana jest skrótem LAM – (ang. lactational amenorrhea method).

Czemu zatem słyszy się tyle historii o kobietach, które mimo karmienia swojego dziecka zaszły w drugą ciążę? Prawdopodobnie jest to efekt nie rozumienia znaczenia wyłącznego karmienia piersią. Nawet okazjonalne podanie smoczka i dłuższa przerwa w karmieniu może wpłynąć na powrót owulacji. Dlatego też, mimo naturalnej i wysokiej skuteczności, nie jest ona zalecana dla kobiet, które nie planują kolejnej ciąży.

Po co występuje niepłodność laktacyjna?

Faktem jest to, że kobiety które nie karmią piersią lub karmią mieszanie mogą spodziewać się powrotu miesiączki znacznie szybciej, od tych które karmią piersią lub karmią piersią inaczej – wyłącznie ściągając pokarm. Długość braku miesiączki jest zależna również od częstotliwości karmienia piersią swojego dziecka. Nie zawsze pierwsze krwawienie miesięczne jest poprzedzone wystąpieniem owulacji. Według wskazań WHO, pierwsze 3 miesiące wyłącznego karmienia piersią są okresem najbezpieczniejszym. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że noworodki i niemowlęta mają tendencję „wiszenia” na piersi, co wpływa na zachowanie gospodarki hormonalnej i przyczynia się do hamowania owulacji. Kobiety w trakcie aktywnej laktacji mają w organizmie wyższy poziom prolaktyny. Utrzymujący się stan – nazywany hiperprolaktynemią – powoduje zatrzymanie owulacji w efekcie czego kobieta doświadcza naturalnej bezpłodności [1].  

U ssaków w naturze, ma to zastosowanie praktyczne. Proces wychowania oraz karmienia młodych nie jest zaburzony w szybkim czasie kolejną ciążą. W ten sposób matka ma siły na wykarmienie swojego potomstwa. Jak widać na kolejnym przykładzie – matka natura wszystko starannie opracowała. To człowiek włączając różne wygodne rozwiązania cywilizacyjne (smoczki, bujaczki itp.) wpływa na zaburzenia jej naturalnego planu. Dlatego też, w większości przypadków – chociaż absolutnie nie wszystkich – nie można obecnie mówić o całkowicie bezpiecznej metodzie LAM.

Mimo udowodnionej naukowo, wysokiej skuteczności LAM, pozostaje ona rozwiązaniem, które może okazać się awaryjne. Dlatego nawet w okresie wyłącznego karmienia piersią zaleca się stosowanie dodatkowych środków antykoncepcyjnych.

Ryzyko (lub szansa) zajścia w ciążę podczas ekologicznego karmienia piersią

Wyłączne karmienie piersią, nazywane także ekologicznym, daje bardzo wysokie prawdopodobieństwo niepłodności kobiety podczas pierwszych trzech miesięcy po porodzie.  Ryzyko zajścia w ciążę przy regularnych stosunkach, wynosi wówczas mniej niż 2%. Z kolei po 6 miesiącach tej metody karmienia dziecka, szansa na zajście w ciążę wzrasta. Wynosi wtedy już 6% (może wynikać to z rozszerzania diety). Średni czas powrotu do miesiączkowania u kobiet karmiących piersią wynosi około 14,6 miesiąca. Chociaż zdarzają się przypadki braku miesiączki przez okres ponad 2 lat. Jest to całkowicie normalne i fizjologiczne zachowanie organizmu i nie wymaga niepokoju. Zazwyczaj pierwsze krwawienie nie jest poprzedzone owulacją. Warto również pamiętać, że brak miesiączki nie jest także jednoznaczny z niewystępowaniem jajeczkowania. [3]

LAM a KPI

Niestety żaden laktator nie pobudza tak piersi do produkcji prolaktyny jak usta dziecka i obecność jego ciała przy piersi. Mimo tego, że kobiety karmiące piersią inaczej, podczas utrzymywania laktacji mogą nie miesiączkować, opisywana wyżej metoda antykoncepcji nie w każdym przypadku ma u nich zastosowanie.

Jednym z powodów może być również podawanie smoczka. Nie tylko tego od butelki, ale również w formie uspokajacza. Sam fakt, że dziecko nie ssie piersi i nie uspokaja się przy niej świadczy o tym, że LAM u mam KPI nie ma zastosowania. U kobiet KPI nie obowiązuje pojęcie wyłącznego karmienia piersią. Nawet jeśli dziecko otrzymuje wyłącznie mleko mamy, nie jest przystawiane do piersi na każde żądanie. Laktacją nie steruje dziecko, tylko matka wyznaczając częstotliwość i długość sesji odciągania pokarmu.

Niepłodność laktacyjna jest faktem udowodnionym naukowo. Niestety, mało kobiet tak naprawdę może mówić o wyłącznym karmieniu piersią i naturalnym zachowaniu dziecka przy piersi. Winowajcą jest obecność bujaczków, leżaczków, smoczków i innego rodzaju uspokajaczy,

W naturze, niemowlęta są cały czas przy matce. To co określamy „wiszeniem na piersi” jest całkowicie naturalnym zachowaniem ssaków w pierwszych tygodniach życia. Jeżeli dziecko ma łatwy i bezpośredni dostęp do piersi, którą traktuje jako źródło pożywienia i bezpieczeństwa – prawdopodobnie metoda LAM będzie skuteczna. Niemniej jednak – z uwagi na specyfikę i nieschematyczne zachowania niemowląt – nie jest to polecana wyłączna metoda antykoncepcji dla kobiet, które nie planują ciąży.

Katarzyna Walczyk mama karmiąca piersią (inaczej)

Źródła:

[1] “The effect of lactation on ovulation and fertility“, Clin Perinatol. 1987 Mar;14(1):39-50, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3549114

[2] “Family planning/Contraception“, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/family-planning-contraception

[3] “Breastfeeding and Fertility”, By Kelly Bonyata, BS, IBCLC, https://kellymom.com/ages/older-infant/fertility/

[4] “Breastfeeding”, https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/breastfeeding

Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Fundacji “Mlekiem Mamy”.