próchnica zębów

Profilaktyka próchnicy u małych dzieci

ZDROWIE A MLEKO

Dlaczego profilaktyka próchnicy jest istotna już u małych dzieci? Próchnica zębów jest jedną z najczęściej występujących chorób przewlekłych wieku dziecięcego. Strategie zapobiegawcze dla tej wieloczynnikowej, przewlekłej choroby wymagają kompleksowego podejścia, które rozpoczyna się od oceny ryzyka próchnicy. Choć nie zawsze jest to możliwe, najlepiej byłoby, gdyby pierwotne działania prewencyjne przewidywały i zapobiegały próchnicy przed pierwszym objawem choroby.

Higiena jamy ustnej

Ogromnie ważna jest odpowiednia higiena jamy ustnej zarówno u dzieci, jak i u ich opiekunów. Liczne badania wskazują na to, że matki (jako główny opiekun dziecka) są głównym przekazicielem Streptococcus mutant, dlatego działania profilaktyczne i lecznicze powinny być podejmowane już w okresie ciąży, a po porodzie kontynuowane. Najważniejsze wskazówki Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) dotyczące higieny jamy ustnej są następujące [1]:

  • Opiekunowie powinni dbać o higienę jamy ustnej i być pod stałą opieką dentysty.
  • Opiekunowie (zwłaszcza ci, którzy mają znaczącą historię próchnicy zębów) nie powinni dzielić się z dziećmi przedmiotami, które były w ich ustach.
  • Zęby dziecka należy szczotkować dwa razy dziennie pastą z fluorem w ilości odpowiadającej ziarenku ryżu, a po 3 urodzinach – ziarenka grochu.
  • Opiekunowie powinni nadzorować proces mycia zębów i pomagać dziecku do czasu uzyskania przez nie wystarczającej precyzji (zazwyczaj w wieku około 8 lat).

Higiena jamy ustnej niemowląt

O higienę jamy ustnej dziecka warto dbać już w okresie noworodkowym.  Stomatolodzy zalecają regularne oczyszczanie jamy ustnej dziecka z resztek pokarmu czystym lub jałowym kawałkiem gazy albo tetry nawiniętej na wskazujący palec i zwilżonej przegotowaną wodą. Takie działanie nie tylko ogranicza ryzyko rozwoju próchnicy, ale również służy oswajaniu dziecka z zabiegami higienicznymi w obrębie jamy ustnej. Przed wyrżnięciem się pierwszych zębów warto też zaopatrzyć się w silikonową szczoteczkę, która wygląda jak gryzak w formie pierścienia. Taki przedmiot oswaja dziecko ze szczotkowaniem, a rodzicom może się przydać, gdy ząb pojawi się niespodziewanie. [2]

Szczotkowanie rozpoczynamy już od wyrżnięcia się pierwszego zęba mlecznego. Zęby należy myć dziecku 2 razy dziennie szczoteczką z miękkim włosiem przy użyciu pasty z fluorem w dawce dostosowanej do wieku. Resztki pasty usuwać można za pomocą gazy nawiniętej na palec do momentu, aż dziecko nie nauczy się ich wypluwać [3]

Pasta do zębów

Towarzystwa stomatologiczne, w tym Polskie Towarzystwo Pedodontyczne, jednomyślnie zalecają stosowanie pasty z fluorem już od pierwszych zębów. Mimo to na rynku istnieje wiele past bez fluoru, które cieszą się popularnością. Są one wybierane zwykle przez opiekunów wcześnie ząbkujących dzieci i eko-rodziców. W takim przypadku ważna jest świadomość, jak dodatkowo wspierać zęby w walce z próchnicą. [2]

Udowodniono naukowo, że szczotkowanie zębów fluorkowaną pastą dwa razy dziennie do ukończenia 2 roku życia istotnie redukuje ryzyko zachorowania na próchnicę. Mimo to rodzice często obawiają się przedawkowania fluoru. Przestrzeganie zaleceń organizacji prozdrowotnych (czyli stosowanie 2x dziennie fluorkowanej pasty w ilości odpowiadającej ziarenku ryżu do ukończenia 3 roku życia i w ilości ziarnka grochu w wieku 3-6 lat) wiąże się z minimalnym ryzykiem. Warto unikać smakowych past, które dzieci chętnie połykają. Im szybciej dziecko nauczy się płukać jamę ustną i wypluwać pastę, tym lepiej. [4] Więcej informacji o działaniu fluoru, jego zawartości w wodzie i pożywieniu oraz o skutkach przedawkowania można przeczytać tutaj.

Odżywianie jako profilaktyka próchnicy

Krytycznym czynnikiem rozwoju próchnicy są węglowodany. Zatem należy możliwie ograniczać częstotliwość ich spożywania i bezwzględnie unikać stałej ekspozycji jamy ustnej na cukry. Na przykład poprzez ograniczenie używania butelki z płynem innym niż woda i podawania słodkich przekąsek pomiędzy posiłkami. Aby zmniejszyć ryzyko próchnicy i zapewnić możliwie najlepsze wyniki zdrowotne i rozwojowe, według Amerykańskiej Akademii Pediatrii należy [1]:

  • Karmić wyłącznie piersią przez okres 6 miesięcy, a następnie kontynuować karmienie w trakcie wprowadzania posiłków uzupełniających, do ukończenia roku lub dłużej zgodnie z wolą matki i dziecka.
  • Zaniechać kładzenia dziecka do łóżka z butelką.
  • Wypracować rutynę sprzyjającą utrzymywaniu optymalnego zdrowia jamy ustnej (np. szczotkowanie zębów, książka i sen).
  • Oduczyć dziecko korzystania z butelki do ukończenia 1 roku życia.
  • Ograniczyć spożywanie słodkich pokarmów i napojów do posiłków.
  • Unikać napojów gazowanych, słodzonych i takich, które nie zawierają 100% soku.
  • Ograniczyć spożywanie soków owocowych do maksymalnie 120-180 ml dziennie (porcja dla dzieci 4-6 lat).
  • Zachęcić dzieci do picia wyłącznie wody pomiędzy posiłkami, najlepiej fluorowanej wody z kranu.
  • Promować wzorce żywieniowe zgodne z wytycznymi Departamentu Rolnictwa USA.

Pierwsza wizyta u stomatologa

Wizyty u stomatologa to też profilaktyka. AAP rekomenduje odbycie z dzieckiem pierwszej wizyty w gabinecie dentystycznym do ukończenia 1 roku życia, a następnie regularne wizyty profilaktyczne. W Polsce profilaktyka i leczenie stomatologiczne małego dziecka są finansowane w ramach ubezpieczenia zdrowotnego przez Narodowy Fundusz Zdrowia [3].

Zdaniem wielu stomatologów pierwsza wizyta powinna się odbyć najpóźniej po wyrżnięciu się pierwszego zęba. Ma ona przede wszystkim charakter adaptacyjny. Dziecko oswaja się z gabinetem i lekarzem, a rodzice dowiadują się jak prawidłowo dbać o zęby. Warto wybrać odpowiedni czas na wizytę. Najlepsze będą godziny poranne, gdy malec jest wyspany i skory do współpracy, a rodzic bardziej cierpliwy. Absolutnie nie należy straszyć malucha dentystą ani przenosić swoich lęków na dziecko. [5]

Kasia, mama karmiąca

Źródła:

[1] “Maintaining and Improving the Oral Health of Young Children“, www.pediatrics.aappublications.org

[2] “Jak dbać o zęby niemowlaka?”, www.stomatologiabezprzemocy.pl

[3] “Higiena jamy ustnej małego dziecka”, www.mp.pl/pacjent/pediatria/pielegnacja

[4]  “Pierwsza pasta do zębów – co z tym fluorem?”, Karolina Janowska-Kroner, Matka Dentystka, www.matkadentystka.pl

[5] “Pierwsza wizyta”, Stomatologia bez przemocy, www.stomatologiabezprzemocy.pl

Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Fundacji “Mlekiem Mamy”.


Niniejszy tekst ma charakter informacyjny i nie zastąpi indywidualnej konsultacji z lekarzem stomatologii i doradcą laktacyjnym. Decyzję o podjęciu dalszych kroków mama musi podjąć sama na podstawie uzyskanej wiedzy.