Palenie papierosów w czasie ciąży i laktacji

papierosy

Palenie papierosów to jeden z najczęstszych nałogów wśród kobiet ciężarnych zarówno w Polsce, jak i na świecie. Kobiety w Polsce wypalają mniej więcej 15 sztuk papierosów dziennie, a ciężarne około 9 sztuk [1]. Palenie w okresie ciąży często bywa kontynuowane również w okresie laktacji. 

Dym tytoniowy to złożona, dynamiczna i reaktywna mieszanina zawierająca około 5.000 substancji chemicznych. Najważniejszym związkiem farmakologicznie czynnym w dymie tytoniowym jest nikotyna, czyli alkaloid naturalnie występujący w liściach i korzeniach tytoniu. To właśnie nikotyna jest czynnikiem uzależniającym od dymu tytoniowego.

Palenie papierosów w równym stopniu jak samo wdychanie dymu tytoniowego (bierne palenie) niesie szereg konsekwencji dla zdrowia matki i dziecka. 

Palenie papierosów w okresie ciąży

Badania Wierzejskiej i wsp. (2011) wykonane na 509 kobietach w ciąży z Warszawy wykazały, że 20,2% kobiet nie zaprzestaje palenia podczas ciąży, 8,6% kobiet kontynuowało nałóg w I trymestrze ciąży oraz 11,6% paliło w przebiegu całej ciąży [8]. Następstwem palenia papierosów może być: zespół nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS), niższa masa urodzeniowa, obniżona odporność dziecka, a także poronienia czy niepełnosprawność. 

Ekspozycja na dym tytoniowy podczas ciąży wiąże się z wysokim ryzykiem niższej masy urodzeniowej noworodka (średnio o 150-250 g). Dodatkowo dzieci matek palących przez cały okres ciąży, w pierwszych godzinach życia poddawane są tlenoterapii biernej. 

Badania sugerują również, że istnieje związek między paleniem papierosów w czasie ciąży, a występowaniem ADHD u dzieci. Ryzyko występowania ADHD jest wyższe u dzieci matek palących w porównaniu do matek, które nie są narażone na dym tytoniowy [9].

Nikotyna w mleku kobiecym?

Badania sugerują, że działanie nikotyny znajdującej się w mleku matki jest zależne od liczby papierosów wypalanych przez kobietę w ciągu dnia oraz od czasu między ostatnim papierosem, a rozpoczęciem karmienia piersią. 

Ilość nikotyny w mleku matki jest ponad dwukrotnie większa w stosunku do ilości nikotyny krążącej w surowicy krwi kobiety [6]. 

Następstwa palenia papierosów podczas karmienia piersią 

Niekorzystne skutki ekspozycji na nikotynę obejmują ścieżki transmisyjne i wpływają na programowanie zdolności synaptycznych. Konsekwencje wczesnej ekspozycji na nikotynę bardzo często pojawiają się po dłuższych okresach czasu np. w okresie dojrzewania czy w wieku dorosłym. Ekspozycja noworodka na nikotynę w krytycznych okresach rozwoju może powodować długotrwałe deficyty w zachowaniu i uczeniu się [5].

Dzieci karmione piersią przez matki palące są również bardziej narażone na: choroby układu oddechowego i rozwój alergii, kolki, zaburzenia snu oraz zaburzenia rytmu serca. Niemowlęta matek, które w krótkim odstępie czasu paliły papierosy i karmiły piersią spały dużo krócej niż dzieci matek, które nie paliły [3].

Palenie papierosów wpływa również na skład kwasów tłuszczowych mleka kobiecego. W Badaniu Szlagatys-Sidorkiewicz i wsp. wykazano, że mleko kobiet palących charakteryzowało się niższą zawartością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych LC-PUFA (omega-3), które są niezbędne do prawidłowego rozwoju niemowląt oraz wyższą zawartością nasyconych kwasów tłuszczowych, które sprzyjają rozwojowi chorób układu sercowo – naczyniowego oraz innych chorób metabolicznych [7]. 

Na zakończenie

Przede wszystkim warto pamiętać, że nikotyna przenika do mleka kobiecego, tym samym przyzwyczajamy niemowlę do smaku nikotyny. Dlatego palenie we wczesnym okresie dzieciństwa będzie zwiększało ryzyko, że dziecko będzie palić w okresie dojrzewania lub wieku dorosłym. 

Więcej o stosowaniu używek przez kobiety przeczytasz w tym artykule, natomiast o skutkach ich stosowania przez kobiety ciężarne tu.

Natalia Chochel – studentka na kierunku Żywienie Człowieka i Dietetyka.

Źródła:
  1. Sochaczewska D., Czeszyńska M.B., Konefał H., Garanty-Bogacka B. 2010. Palenie czynne lub bierne w okresie ciąży a wybrane parametry morfologiczne i powikłania okresu noworodkowego Maternal active or passive smoking in relation to some neonatal morphological parameters and complications. Ginekol Pol: 81, 687-692 
  2. Pawłowska-Muc A.K., Łepecka-Klusek C., Pilewska-Kozak A.B., Stadnicka G., Pałucka K. 2016. Palenie papierosów w ciąży. Journal of Education, Health and Sport: 6(1), 73-84, eISSN 2391-8306.
  3. Slotkin T.A.  1998. Fetal nicotine or cocaine exposure: which one is worse?  J Pharmacol Exp Ther: 285(3):931-45. 
  4. Gómez  R.L., Bootzin R.R. 2006. Naps promote abstraction in language-learning infants. Nadel L. Psychol Sci: 17(8): 670-4,  doi: 10.1111/j.1467-9280.2006.01764.x.
  5. Mennella, J. A., Yourshaw, L. M., & Morgan, L. K. (2007). Breastfeeding and smoking: Short-term effects on infant feeding and sleep. Pediatrics, 120(3), 497–502. 
  6.  Banderali G., Martelli A., Landi M., Moretti F., Betti F., Radaelli G.,  Lassandro C., Verduci E. 2015. Short and long term health effects of parental tobacco smoking during pregnancy and lactation: a descriptive review. J Transl Med: 15;13:327, doi: 10.1186/s12967-015-0690-y.
  7. Szlagatys-Sidorkiewicz A., Martysiak-Żurowska D., Krzykowski G., Zagierski M., Kamińska B. 2013. Maternal smoking modulates fatty acid profile of breast milk 
  8. Wierzejska R., Jarosz M., Sawicki W., Stelmachów J., Siuba M. 2011. Antyzdrowotne zachowania kobiet ciężarnych. Tytoń, alkohol, kofeina. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA I METABOLIZM: XXXVII (2), 84-98. 
  9. He Y., Chen J., Zhu L., Hua L., Ke F. 2020. Maternal Smoking During Pregnancy and ADHD: Results From a Systematic Review and Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies. J Atten Disord: 24(12):1637-1647.
  10. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z pixabay.com.

Fundacja "Mlekiem Mamy" wspiera w karmieniu naturalnym. Jeżeli karmienie piersią okazuje się niemożliwe, pokazujemy, że można karmić piersią inaczej (KPI), tj. odciągniętym mlekiem i podawać je w inny sposób. Edukujemy w zakresie tzw. świadomego rodzicielstwa i zdrowego stylu życia już od pierwszych chwil dziecka. Prowadzimy również działalność odpłatną w zakresie wsparcia okołoporodowego.