Klasyfikacja ziół

ZDROWIE A MLEKO

Międzynarodowa Dyplomowana Konsultantka Laktacyjna (IBCLC) Sheila Humphrey, podobnie do klasyfikacji leków według kategorii ryzyka laktacyjnego Hale’a,  zastosowała klasyfikację ziół nadając im oznaczenie od A do E:

  • grupa A – zioła całkowicie bezpieczne, bez niekorzystnego wpływu na dziecko, bez przeciwwskazań i działań ubocznych;
  • grupa B – mogą wykazywać działania uboczne (rozdrażnienie, bezsenność dziecka) i być nieodpowiednie dla niektórych par matka – dziecko;
  • grupa C – w niektórych przypadkach mogą być szkodliwe (rozdrażnienie, bezsenność, pobudzenie lub biegunka u dziecka), ziół z tej grupy nie należy stosować bez porozumienia z doradcą laktacyjnym;
  • grupa D – zioła z tej grupy mogą być toksyczne, można ich używać wyłącznie po konsultacji z lekarzem, pod kontrolą pediatry i wyłącznie w najmniejszej zalecanej dawce; bezpieczeństwo stosowania tych ziół jest niepewne i należy rozważyć leczenie alternatywne (aczkolwiek bezpieczniejsze niż stosowana z podobnych wskazań farmakoterapia);
  • grupa E – toksyczne preparaty ziołowe, zasadniczo niemające zastosowania.
Matki karmiące najczęściej przyjmują nw. preparaty ziołowe mające zastosowanie
1. W przeziębieniu:
  • szałwia lekarska do płukania gardła (wypita hamuje laktację),
  • ziołowe tabletki do ssania (tymianek i podbiał)
  • syropy ziołowe.

Substratami roślinnymi wchodzącymi w skład ww. parafarmaceutyków i leków są:

  • wyciąg z aloesu (B, Extr. Aloes),
  • jeżówka (B, Echinacea sp.),
  • babka lancetowata (B, Platago lanceolata, ang. plantin – słabo mlekopędna),
  • prawoślaz lekarski (A, Althaea officinalis, ang. marshmallow – słabo mlekopedny),
  • tymianek pospolity (B, Thymus vulgaris, ang. thyme),
  • kora wierzby białej (B, Cort. Salicis, ang. white willow),
  • pączki sosny (A, Gem. Pini, ang. Scotch fir),
  • kwiat lipy drobnolistnej (A, Inf. Tiliae cordatae, ang. littleleaf linden),
  • podbiał pospolity (E, Tussilago farfara, ang. colfsfoot).

Uwaga: Podbiał pospolity zawiera alkaidy pirolizydynowe (tussilagina) o działaniu karcerogennym (sprzyjającym powstawaniu nowotworów).

2. W problemach gastrycznych:
  • krople miętowe na wzdęcia (antygalaktogog);
  • koper włoski (Foeniculum vulgare, ang. fennel) pity ze względu na kolki niemowlęcia (żadne badania nie potwierdziły skuteczności takiego działania);
3. Sedatywnie

działające na ośrodkowy układ nerwowy, działające uspokajająco, przeciwświądowo i nasennie, stosowane ze względu na stres poporodowy, depresje poporodową, problemy ze snem matek karmiących:

Substratami roślinnymi wchodzącymi w skład parafarmaceutyków i leków uspakajających są:

  • mięta pieprzowa (Mentha x piperita, ang. peppermint) – znajduje się wśród składników w wielu mieszankach –   hamuje laktację, ponadto wydłużenie czasu snu w porze nocnej również może spowodować zaburzenia laktacji, zmniejszenie produkcji mleka, szczególnie  w początkowym okresie;
  • kozłek lekarski (A, Valeriana officinalis);
  • melisa lekarska (A, Melissa oficinalis, ang. lemon balm, galaktogog);
  • kwiatostan głogu (B, Inflorescentia Crataegi, ang. hawthorn).

Trzeba jednak pamiętać, że przyjmując preparaty uspakajające w większych dawkach można doprowadzić do zwiększenia ryzyka wystąpienia SIDS (nagła śmierć łóżeczkowa) u dziecka.

Substancje o działaniu przeciwdepresyjnym:

  • dziurawiec zwyczajny (B, Hypericum perforatum, ang. st. John’s wort) – w pierwszych dniach stosowania może czasowo hamować produkcję mleka przez zmniejszanie stężenia prolaktyny, następnie w ciągu kolejnych tygodni stężenie prolaktyny wrasta do wartości większych niż przed rozpoczęciem stosowania.

W dolegliwościach okresu poporodowego zioła stosowane są często zewnętrznie, miejscowo, np. rumianek na trudno gojące się rany, miejscowe leczenie hemoroidów.

4. Substancje roślinne jako składnik herbat
  • roinboos z czerwonokrzewu – brak przeciwwskazań, nie zawiera kofeiny;
  • yerba mate z ostrokrzewu paragwajskiego – nie jest zalecana, zawiera do 2% kofeiny;
  • herbata z guarany – zawiera dużą ilość kofeiny, nie jest zalecana;
  • lapacho – brak informacji, raczej nie jest zalecana.
Zioła wg kategorii ryzyka laktacyjnego Hale’a

Większość ziół ma klasyfikację ryzyka laktacyjnego według Thomasa Hale’a kategorii L3 – prawdopodobnie bezpieczne, choć nie prowadzono kontrolowanych badań, które mogłyby to potwierdzić.

Substancje pochodzenia roślinnego należące do grupy ryzyka L5 według kategorii ryzyka laktacyjnego, czyli zakazane w okresie laktacji (większość z nich nie jest stosowana w dostępnych w Polsce preparatach leczniczych pochodzenia ziołowego):

  • żywokost lekarski (Symphytum officinale, ang. comfrey);
  • ogórecznik lekarski (Borago officinalis, ang. borage);
  • pluskwica groniasta (Actaea racemosa, ang. black cohosh);
  • Caulophyllum thalictroides (ang. blue cohosh; brak polskiej nazwy);
  • grzyb herbaciany Kombucha;
  • aloes (aloe sp.);
  • szakłak – wszystkie gatunki ((Rhamnus sp., ang. buckthorn);
  • podbiał pospolity (Tussilago farfara, ang. coltsfoot);
  • Rauwolfia (ang. Indian snakeroot);
  • korzeń rabarbaru (Rheum rhabarbarum, ang. rhubarb root);
  • liść senesu (Senna alexanddrina, ang. senna leaf);
  • jemioła (Viscum album, ang. mistletoe);
  • mięta włochata (Hedeoma pulegioides, ang. pennyroyal tea);
  • ożanka właściwa (Teucricum chamaedrys, ang. germander).

Jak widać z przytoczonych przykładów wiele ziół stosowanych w ziołolecznictwie, czy w naszych kuchniach może mieć wpływ na laktację oraz na stan zdrowia lub zachowanie dziecka. Dlatego też zanim zdecyduje się na stosowanie herbat, czy parafarmaceutyków zawierających substancje pochodzenia roślinnego, warto skonsultować to z doradcą laktacyjnym znającym możliwe działania uboczne substratów zielarskich.

Źródła:

  1. “Karmienie piersią w teorii i praktyce” pod red. Magdaleny Nehring – Gugulskiej, Moniki Żukowskiej – Rubik, Agnieszki Pietkiewicz.
  2. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Mlekiem Mamy.