Bez czarny w laktacji

ZDROWIE A MLEKO

Bez czarny (Sambucus nigra, bez lekarski, bez apteczny, holunder, ang. Europen Elderberry) jest krzewem pospolitym o wysokości do 7 metrów. Bez czarny występuje w lasach liściastych, na obrzeżach lasów, w zaroślach, brzegach wód i łęgach prawie w Europie, Azji Mniejszej, Kaukazie i Syberii. W Polsce rośnie na terenie całego kraju w formie dzikiej i w ogrodach.

Liście są naprzemianległe, na ogonkach. Kwiaty są zebrane w wielokwiatowe, gęste, szczytowe, parasolowate, płaskie baldachy, silnie pachnące, mają białe lub żółtawobiałe płatki oraz pręciki z żółtymi pylnikami. Okres kwitnienia przypada od czerwca do lipca. Owoc to kulista, błyszcząca czarnofioletowa jagoda o grubości 5-6 milimetrów i słodkim, mdłym smaku. Owoce dojrzewają w sierpniu i we wrześniu. Surowcem leczniczym (również w medycynie tradycyjnej) są kwiaty i owoce, a niekiedy liście, kora i korzeń. Jednak nie ma żadnych dowodów naukowych potwierdzających ich skuteczność. Owoce i kwiaty bzu można mieszać z innymi ziołami np. z lipą.

W kwiatach rośliny zawarte są substancje takie jak: olejek eteryczny, flawonoidy, garbniki, glikozyd kwasu cyjanowodorowego, kwasy organiczne, sole mineralne. W owocach znajdują się kwasy organiczne, cukier, garbniki, antocyjany, witaminy: C i z grupy B, pektyny oraz śladowe ilości olejku eterycznego.

Działanie lecznicze

Wewnętrznie: Roślina jest stosowana w homeopatii przy nocnym poceniu się. W warunkach domowych bez czarny ogólnie spożywany jest jako środek napotny przy chorobach z gorączką (grypa, zapalenie gardła i migdałków – angina), wzmacniający z uwagi na występowanie witamin.

Same kwiaty mają działanie moczopędne (choroby nerek), napotne i wzmacniające naczynia krwionośne.

Zewnętrznie: Wyciągi z kwiatów stosuje się do płukania gardła i jamy ustnej w czasie zapalenia jamy ustnej i anginy. Niektórzy używają je do przemywania oczu w czasie zapalenia spojówek lub do kąpieli zdrowotnych i kosmetycznych (wypryski skórne, zapalenie skóry).

Owoce mają działanie napotne, przeciwbólowe (rwa kulszowa, ból zębów, migreny) i rozwalniające. Czarny bez uważany jest za lek odtruwający.

Z owoców można też robić soki i konfitury domowe, z dodatkiem malin. W procesach fermentacji powstają toksyczne frakcje alkoholi dlatego z owoców nie wyrabia się win (mogą wystąpić wymioty i omdlenia).

Kora znana jest z działania moczopędnego i używana jest jako lek odchudzający.

Działanie laktacyjne

Do mleka kobiecego przenika kwarcyna (jeden z flawonoidów). W bzie czarnym znajdują się składniki zaburzające gospodarkę hormonalna (estrogeny).

Stosowanie

Napar: 2 łyżeczki kwiatów zalać szklanką wrzątku, pozostawić na 10-15 minut do naciągnięcia pod przykryciem. Pić 2-3 porcje gorącego naparu. Po przecedzeniu używać do płukania jamy ustnej, przemywania oczu. Może też być używany do inhalacji w czasie kataru.

Odwar z owoców: 1 łyżkę suszonych owoców zalać 1 szklanką wody i gotować przez 10-15 minut w naczyniu bez przykrycia. Pić 2-3 razy dziennie lub płukać usta.

Owoce: Podawać przy przeziębieniach pod postacią soku lub kompotu jako środek wzmacniający.

Ciepłe okłady: owoce zalać wrzątkiem na 10 minut,  a następnie odcedzić i rozłożyć je na gazie i przyłożyć do bolącego miejsca. Okryć folią i ręcznikiem na 30 minut.

Odwar z kory: 2 łyżki suszonej kory zalać 4 szklankami wody i gotować, aż zostanie połowa objętości. Pić codziennie pół szklanki odwaru.

Ryzyko laktacyjne

Prawdopodobne jest niskie ryzyko laktacyjne, ale ponieważ nie ma dowodów o korzyściach terapeutycznych, zaleca się umiarkowane stosowanie bzu w czasie laktacji.

Uwaga!

W niektórych rejonach Polski czarny bez jest uważany za chwast i nie jest wykorzystywany jako roślina lecznicza z obawy przed zatruciem. W innych stosuje się tylko same owoce (muszą być dobrze dojrzałe, czarno – fioletowe), albo same kwiaty.

Źródła:

  1. “Rośliny lecznicze. Encyklopedia kieszonkowa”, Dieter Podlech.
  2. „Apteczka ziołowa”, Leszek Marek Krześniak.
  3. “Zioła i ich stosowanie”, Barbara Kuźnicka, Maria Dziak.
  4. “Europen Elderberry – breastfeeding risk”, www.e-lactancia.org
  5. Obrazek wyróżniający: zdjęcie z archiwum Mlekiem Mamy.